Według danych GUS (na dzień 31 grudnia 2024 r.) powiat jaworski liczy niespełna 47 tysięcy mieszkańców. Na tym obszarze funkcjonuje aż siedem odrębnych samorządów: miasto Jawor oraz gminy Bolków, Męcinka, Paszowice, Mściwojów i Wądroże Wielkie, a także samorząd powiatowy. Każda z tych jednostek posiada własny urząd, wójta lub burmistrza, zastępców, radnych oraz rozbudowaną administrację.
Liczba ludności w poszczególnych gminach wygląda następująco:
- Jawor – 20 298 mieszkańców
- Bolków – 9 497
- Męcinka – 5 222
- Paszowice – 4 181
- Mściwojów – 3 943
- Wądroże Wielkie – 3 681
W praktyce oznacza to utrzymywanie siedmiu urzędów, ponad 110 radnych oraz setek urzędników, którzy odpowiadają za funkcjonowanie lokalnej administracji. W obliczu spadającej liczby mieszkańców, rosnących kosztów usług publicznych oraz coraz większych wyzwań finansowych samorządów, pojawia się pytanie: czy taki model w przyszłości będzie nadal efektywny?
Coraz częściej pojawiają się głosy, że rozwiązaniem mogłoby być większe łączenie kompetencji, wspólne zarządzanie usługami publicznymi lub nawet administracyjne łączenie niektórych gmin. Zwolennicy takich zmian wskazują na możliwość ograniczenia kosztów administracji i przeznaczenia większych środków na inwestycje czy rozwój lokalny. Przeciwnicy podkreślają natomiast znaczenie lokalnej tożsamości i bliskości władzy samorządowej wobec mieszkańców.
Czy obecny model samorządu w Polsce wciąż odpowiada dzisiejszym realiom? Czy po ponad 30 latach od reformy administracyjnej warto zastanowić się nad zmianami – w tym nad łączeniem gmin lub tworzeniem związków rozwojowych. Temat ten był jednym z głównych wątków dyskusji podczas Welconomy Forum in Toruń.
Eksperci zwracają uwagę na kilka poważnych problemów, z którymi mierzą się dziś samorządy w całej Polsce: spadek liczby mieszkańców, starzenie się społeczeństwa oraz rosnące koszty utrzymania usług publicznych. W takich warunkach pojawia się pytanie, czy obecna liczba gmin – ponad 2470 w całym kraju – jest nadal uzasadniona.
Czy łączenie gmin mogłoby obniżyć koszty?
Eksperci wskazują, że w obliczu spadającej liczby mieszkańców oraz rosnących wydatków samorządy mogą mieć coraz większy problem z utrzymaniem obecnego modelu administracyjnego.
Podczas panelu w Toruniu zwracano uwagę m.in. na potrzebę:
- większej współpracy między gminami i powiatami,
- wspólnych zakupów i dzielenia usług publicznych,
- a także łączenia gmin lub tworzenia związków rozwojowych, które mogłyby ograniczyć koszty administracyjne.
W praktyce oznaczałoby to mniej urzędów i bardziej scentralizowane zarządzanie usługami publicznymi, takimi jak oświata, transport czy inwestycje.
Lokalna dyskusja dopiero się zaczyna
Na razie są to przede wszystkim pomysły i kierunki dyskusji. Jednak przy obecnych trendach demograficznych temat reorganizacji samorządów może w najbliższych latach wracać coraz częściej – również w takich powiatach jak jaworski.
Pytanie pozostaje otwarte: czy łączenie gmin mogłoby poprawić efektywność zarządzania i ograniczyć koszty administracji, czy raczej osłabiłoby lokalną tożsamość i wpływ mieszkańców na decyzje?
